[Arkas]

To αρχοντικό του Ωνάση στη Σμύρνη

Στέκει όρθιο, 80 χρόνια μετά... Ενα σπίτι σ' ένα Σμυρνιό σοκάκι στο απόμερο Καρατάσι, ένα σοκάκι ονοματισμένο στη χάρη ενός Τούρκου μουχτάρη των χρόνων της δεκαετίας του '50 «που έκανε, λένε, πολλά καλά»!


Το αρχοντικό των Ωνάσηδων στη συνοικία Καρατάσι της Σμύρνης όπως είναι σήμερα

Δίπατο με χοντρά ντουβάρια, σιδερένια παντζούρια και ξύλινο σαχνισίνι, αρχοντόσπιτο σύμφωνο με την κρατούσα στις αρχές του 20ού αιώνα στην περιοχή αρχιτεκτονική. Στην ανηφόρα ώς τα σκαλοπάτια για την πόρτα του ισογείου του, τίποτα δεν μαρτυρεί την ιστορία του.

Ξεχάστηκε κι αυτή, την πήρε ο αέρας ωσάν τα βαριά βήματα του Σωκράτη εφέντη που ανηφόριζε το απόβραδο από τα μαγαζιά του στο Μπουγιούκ Βεζίρ Χαν όπου εισήγε όπιο και καπνό, εμπορευόταν σταφίδες κι εξήγε δημητριακά και βαμβάκι. Ξεχάστηκαν κι οι παιδικές φωνές που ανακατεύαν ελληνικά, τούρκικα, εβραίικα, φράγκικα και φραγκολεβαντίνικα, ο αχός ενός αλλιώτικου πολιτισμού ετούτης της μεγάλης πολιτείας.

Πριν 80 χρόνια

Εσβησε τέτοιες μέρες, πριν από 80 ακριβώς χρόνια, όταν το σοκάκι κατηφόρισε τρέχοντας ο Σωκράτης εφέντης μαζί με την τρομαγμένη φαμίλια του. Στα μάτια τους αντιφέγγιζε η μεγάλη φωτιά που κατάκαιε την πολιτεία, η καταστροφή. Η φωτιά που έκαψε τον αδελφό του Σωκράτη εφέντη, Αλέξανδρο κι έστειλε τον ίδιο στα Τάγματα Εργασίας ώς που απελευθερώθηκε. Ανάμεσα στους άλλους ετούτης της φαμίλιας που στάθηκαν τυχεροί εκείνες τις μέρες κι ο 17χρονος Αριστοτέλης Ωνάσης που του έμελλε να διαφεντέψει τον κόσμο όλο...

Το αιωνόβιο σπίτι όπου μεγάλωσε ο Αριστοτέλης Ωνάσης, ο «Αρίστος» των Ωνάσηδων, σύμφωνα με στοιχεία του Υποθηκοφυλακείου της Σμύρνης πέρασε ως «εγκαταλελειμμένο από τους Ελληνες» στη βάση της συνθήκης της Λοζάνης το 1923, στον Χασάν Κοτς. Ηταν τότε ένα σπίτι 220 τετραγωνικών μέτρων στην άκρη ενός μεγάλου κήπου που έπιανε ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο.

Αρχοντομαχαλάς για Ρωμιούς, Τούρκους, Εβραίους και Φραγκολεβαντίνους ώς το 1922 το Καρατάσι, στον αντίποδα του Κορδελιού στο Σμυρνιό κόλπο του Νυμφαίου, επιλέχτηκε από τον Σωκράτη Ωνάση ως τόπος κατοικίας του αν και μακριά από το εμπορικό κέντρο της πόλης. Εξ ου και σώθηκε από τη μεγάλη φωτιά του 1922. «Για να διαβάζει ο Αρίστος» έλεγε. Ο Αρίστος βέβαια δε διάβαζε αν και έφτασε μέχρι και στις κάμαρες και τα θρανία της φημισμένης Ευαγγελικής Σχολής. Ολημερίς έτρεχε από το σπίτι στο Καρατάσι στην τόσο κοντινή θάλασσα.

Κι αγνάντευε τον ορίζοντα που ονειρευόταν κάποτε να τον περάσει.

Το σπίτι κατοικήθηκε ώς τα τέλη της δεκαετίας του '60 και το 1976 ο Μουαμέρ Ερτέν, απόγονος του Χασάν Κοτς πούλησε το σπίτι αποψιλωμένο από το γύρω του κήπο στον οποίο χτίστηκαν τεράστιες πολυκατοικίες, στον Κιαζίμ Τσελίκ ο οποίος γύρω στα τέλη της δεκαετίας του '90 αναθέτει στον μπακάλη της γειτονιάς του σπιτιού, το Μουσταφά, χρέη μεσίτη.

Στο ντουβάρι του σπιτιού γράφτηκε με μπογιά μια μεγάλη επιγραφή: «SATILIK» που πάει να πει «ΠΩΛΕΙΤΑΙ». Το σπίτι πουλιόταν περίπου 18,5 εκατομμύρια δραχμές κι ο Μουσταφά στο τηλέφωνο 00902324845526 απαντούσε πως «το σπίτι ανήκει σε κάποιον άγνωστο στο εξωτερικό». Ούτε κουβέντα βέβαια για την ιστορία του σπιτιού και τους πρώτους του ιδιοκτήτες. Γιατί να τα ξέρει κιόλας όλα ετούτα ο εκτελών χρέη μεσίτη, μπακάλης Μουσταφά, στο Καρατάσι;

Δεν ξέρει ακόμα και γιατί το σπίτι κάπου στις αρχές του 2000 σταμάτησε να πουλιέται. Του τηλεφώνησαν και του είπαν πως «το σπίτι πουλήθηκε». Δεν ρώτησε «ποιος το αγόρασε;». Είχε στο μεταξύ μαθευτεί η ιστορία του σπιτιού, γιατί να ρωτάει; Τον μπελά του έψαχνε;

«Επώνυμος αγοραστής»

Στη Σμύρνη μιλούν για κάποιον επώνυμο αγοραστή του σπιτιού, στο Υποθηκοφυλακείο δεν λένε λέξη για τον αγοραστή, κάποιες φήμες μιλούν για αγορά του σπιτιού από το «Ιδρυμα Ωνάση» στο όνομα κάποιου Τούρκου, κάποιες άλλες για αγορά από κάποιον Τούρκο σύγχρονο «Ωνάση» που θέλει μάλιστα να το μετατρέψει σε πολιτιστικό κέντρο, κάποιοι για «πάγωμα» της αγοραπωλησίας με παρέμβαση του τουρκικού κράτους. Από επίσημη ελληνική πλευρά για το θέμα δεν μπορεί να δοθεί καμιά πληροφορία.

Η πρόξενος της Ελλάδας στη Σμύρνη στην τελευταία τριετία περί άλλα ετύρβαζε! Η επιγραφή «SATILIK» άρχισε να ξεθωριάζει...

Πριν μήνες το ισόγειο του σπιτιού «πατήθηκε» από κάποια τούρκικη οικογένεια που βρήκε στέγη στο ωνασαίικο. Κανείς δεν αντέδρασε. Γιατί εξάλλου;

Πάνε χρόνια που ο Αριστοτέλης Ωνάσης «έφυγε» και με τον καημό -λένε- πως δε πρόλαβε να αποχαιρετήσει τη Σμύρνη. Αγνωστο αν ήξερε για το πατρογονικό του σπίτι. Ισως ναι, ίσως όχι. Πάντως σήμερα αν ζούσε, κι ας μην του ανήκε, δε θα το άφηνε να μαδάει μέρα με τη μέρα. Αν τα ντουβάρια που κλείσαν ζωές απλών ανθρώπων πρέπει να κρατιούνται όρθια γιατί έχουν την ιστορία τους, τι πρέπει να γίνει για ένα σπίτι που έκλεισε τις ζωές της φαμίλιας των Ωνάσηδων;

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 03/09/2002

.